(Zelf)hulp

Familie en naastbetrokkenen Burgers met ervaringskennis Leven en de maatschappij Steun bij herstel Sitemap Links Contact

(Zelf)hulp Steun van naasten Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) Behandeling


home
Home


Over (zelf)hulp, hulp en steun aan elkaar

Jop adviseert
Patricia Deegan: herstel als een reis van het hart
Ervaringswijzer (website)
Empowerment


Advies van Jop

Te doen als je iemand opzoekt

Er zijn een aantal dingen aan te raden als je iemand gaat opzoeken. Ruil niet voor vuil.
  • bel eerst en vraag of je iets kan meebrengen
  • breng ook iets mee voor jezelf
  • luister naar wat ze zeggen en niet de manier waarop
  • naar een andere ruimte als het niet gezellig is
  • gelijkende adviezen die je van verschillende mensen krijgt ter harte nemen
  • geen geld geven
  • geld eventueel achter laten in hun postvak

Te doen bij opname

Er zijn een aantal dingen aan te raden als het komt tot een opname.
  • houd je kleding aan, zelfs in bed
  • was niet zelf je kleding, geef het mee aan familie of vrienden
  • regel een radio
  • vraag om sigaretten of sap
  • slik de voorgeschreven medicatie, niet minder (ook niet meer)
  • wat therapie volgen kan geen kwaad
  • sta niet te laat op
  • niet te veel geld uitgeven
  • geld sparen
Ruil niet voor vuil
  • Zorg dat als je voor iets betaalt met geld dat je er ook iets blijvends voor terug krijgt en niet alleen iets dat toch in de prullenbak of wc beland!
    Vraag: wat bedoel je precies?
    Jop: Bijvoorbeeld een pizza verdwijnt uiteindelijk in de wc. Het flesje van je drankje verdwijnt in de glasbak. Je gooit dus een deel van wat je koopt weer weg.

up


Herstel als een reis van het hart

(Samenvatting artikel "Herstel als reis van het Hart" door Patricia Deegan, verschenen in Integraal, mei 1996.)

Patricia Deegan werd als 18-jarige gediagnosticeerd als "chronisch schizofreen" en door de omgeving en zichzelf gezien als "hopeloos". Door het opgeven van de hoop werd ze apathisch en passief. Maar ze nam toch haar herstel weer in eigen hand en is klinische psychologie gaan studeren. Nu is ze dokter en probeert de geestelijke gezondheidszorg te veranderen.
Herstel als reis van het hart:

Hoe begint iemand aan de reis naar herstel? Voordat we actieve deelnemers worden aan ons eigen herstelproces, bevinden velen van ons zich in een fase van grote apathie en onverschilligheid. Een fase waarin we geen interesse meer hebben in onze omgeving, waarin we nergens meer om geven.

Ik herinner mezelf op mijn zeventiende jaar, gediagnosticeerd als chronisch schizofreen, zittend in een stoel, verdoofd door de Haldol. Mensen dwongen mij om dingen te doen om mezelf te helpen, maar mijn hart was onverschillig en ik gaf nergens om behalve om slapen en sigaretten roken. Ik had opgegeven. Opgeven was voor mij een oplossing. Het beschermde me ertegen iets te willen. Als ik niets wilde, kon me niets worden afgenomen. Als ik niets probeerde kon ik geen nieuwe fouten maken. Als ik nergens om gaf, kon niets me meer pijn doen. Ik werd onverschillig.

Ik verwacht dat het beeld dat ik hier schets, velen van ons bekend voorkomt. Ik geloof dat onverschillig worden een aanpassingsstrategie is die wanhopige mensen, die op het punt staan alle hoop te verliezen, aanwenden om te overleven.

Als we werken met een psychiatrisch patiŽnt die onverschillig is, alles heeft opgegeven en gemotiveerd is om nergens meer om te geven, dan moeten we begrijpen dat dit iemand is die voelt dat hij geen macht heeft. Hij ervaart dat alle macht in handen ligt van anderen. Ten behoeve van die mensen is het zaak een omgeving te creŽren waarin keuzes kunnen worden gemaakt.

Keuzes, opties, informaties, gehoord worden, rolmodellen, ontwikkelen en oefenen van je stem, mogelijkheden om je leven te verbeteren, dŠt zijn kenmerken van een menselijk interactieve omgeving die de overgang bevordert van onverschilligheid naar "ergens om geven" en van alleen maar overleven naar het actief deelnemen aan je eigen herstelproces.

Ik had besloten een academische graad klinische psychologie te halen en het GGZ-systeem te veranderen. Terugkijkend was dat een juist besluit. Zo goed en zo kwaad als het ging probeerde ik te lezen terwijl ik dubbel zag door de medicijnen. Ik las honderden boeken over herstel en psychologie in een poging mezelf en mijn toestand te begrijpen. Ik probeerde steeds nieuwe manieren om te leren leven met mijn symptomen, waaronder mijn meedogenloze gehoorshallucinaties. En misschien het belangrijkste van alles: Als ik īs morgens opstond, wist ik waarom. Ik had echt een levensdoel, een roeping.

Mijn reis naar herstel gaat nog steeds door. Ik vecht nog altijd met de symptomen, het verdriet over de verliezen die ik heb geleden. Ik ben betrokken bij zelfhulpgroepen en lotgenotencontacten, ik gebruik nog altijd medicijnen, ben in psychotherapie en word soms opgenomen. Maar het is niet meer zo, dat ik medische behandeling ondergŠ, of dat ik naar het ziekenhuis gŠ. Ik heb geleerd medische behandeling en ziekenhuizen te gebrķiken. En dat is een actieve houding die noodzakelijk is in het herstelproces.

Patricia Deegan

up



Empowerment

(Samenvatting van artikel uit Passage, 7e jaargang nr. 2 juni 1998 door Judi Chamberlin.)
Het begrip empowerment wordt, net als het begrip rehabilitatie, te pas en te onpas gebruikt. Maar wat is het nu eigenlijk? Empowerment, en daarmee ook de definitie, is opgebouwd uit 15 afzonderlijke elementen.

Beslissingsvrijheid
In de geestelijke gezondheidszorg beschouwen professionele hulpverleners hun cliŽnten dikwijls als onbekwaam om "de juiste beslissingen" te nemen. Veel voorzieningen beperken daarom op een paternalistische wijze de ruimte waarin cliŽnten zelf keuzes kunnen maken. CliŽnten hebben b.v. wel inspraak bij het opmaken van de menu's maar niet bij het bepalen van het verloop van de behandeling. Daarom doen ze ook geen ervaring op in het nemen van beslissingen en komen zij hierdoor in een langdurige afhankelijkheidsrelatie terecht. Niemand kan echter zelfstandig worden wanneer hij/ of zij niet de gelegenheid wordt geboden om belangrijke beslissingen in zijn of haar leven zelf te nemen.

Toegang hebben tot informatie en tot hulpbronnen
Beslissingen nemen kan niet in een vacuŁm. De beste beslissingen worden genomen wanneer een individu over voldoende informatie beschikt en de mogelijke consequenties van zijn keuzes kan afwegen. Maar vanuit een paternalistische houding wordt door professionele hulpverleners dikwijls aan cliŽnten belangrijke informatie onthouden, zogenaamd "in het belang van de cliŽnt". Omdat cliŽnten niet over de juiste informatie beschikken, nemen zij soms verkeerde beslissingen en dit bevestigt dan weer de opvattingen van de hulpverleners omtrent het "onvermogen" van cliŽnten op dit terrein.

Keuzemogelijkheden
Echt kunnen kiezen is wel iets anders dan kiezen tussen een hamburger of een hot-dog, of tussen gaan zwemmen of bowlen! Wanneer je toevallig naar de bibliotheek wil of je wil ergens een slaatje gaan etenÖ dan heb je gewoon pech!

Assertiviteit
"Gewone" burgers worden voor deze kwaliteit gewaardeerd. Assertieve psychiatrische patiŽnten daarentegen worden als "manipulerend" bestempeld. Dit is een voorbeeld van hoe iemand ten gevolge van een psychiatrisch etiket zijn positieve eigenschappen "verliest" en wordt opgezadeld met negatieve kenmerken. Assertiviteit -duidelijk opkomen voor jezelf, je wensen en je verwachtingen- helpt een individu om dat te bereiken wat hij of zij precies wil.

De mening van het individu is belangrijk.
Hoop is een belangrijk element in onze definitie van empowerment. Een hoopvol iemand gelooft in toekomstige veranderingen en in verbetering. Zonder hoop zijn alle inspanningen zinloos. Ondanks het feit dat professionele hulpverleners hun cliŽnten soms bestempelen als "onbehandelbaar" of "chronisch", verwachten zij dat dezelfde cliŽnten gemotiveerd zouden zijn om initiatief te nemen en veranderingen na te streven, zonder zich daarbij te realiseren welk gevoel van hopeloosheid de begrippen die zij zo vaak hanteren oproepen.

Kritisch leren denken i.p.v. geconditioneerd handelen. De dingen op een andere manier bekijken.
Het opnieuw op de voorgrond plaatsten van persoonlijke levensverhalen. Het terugvinden van iemands persoonlijke competentie en het ontmaskeren van de machtsrelaties die dikwijls de professionele hulpverleningsrelatie overschaduwen. In zelfhulpgroepen zie je vaak hoe leden kort na hun intrede in de groep hun hele verhaal vertellen aan de anderen. Dit kwijt kunnen van je persoonlijke verhaal ťn het ontmoeten van iemand die naar je luistert, zijn belangrijke, vitale ervaringen voor de groepsleden.

Boosheid tonen en er mee leren omgaan.
Het gedrag van cliŽnten die hun boosheid tonen, wordt door professionele hulpverleners dikwijls omschreven als "decompensatie" of "controleverlies", ook wanneer de boosheid terecht is en een "normaal" iemand op dezelfde wijze zou reageren. Omdat boosheid tonen niet wordt getolereerd, gaan cliŽnten deze gevoelens bij zichzelf uit de weg en zullen zij teveel het destructieve in hun kwaadheid benadrukken. CliŽnten hebben daarom behoefte aangelegenheden met hun boosheid te leren omgaan, om op een veilige manier deze gevoelens te kunnen uiten en om te leren hoever zij hierin mogen gaan.

Het belang van de groep en het gevoel er niet alleen voor te staan.
Het groepselement is een belangrijke dimensie in onze definitie. Empowerment is niet iets wat enkel het individu aanbelangt, maar het heeft ook te maken met het zich verbonden voelen met anderen.

Mensen hebben rechten
De zelfhulpbeweging in de Ggz betekent een beweging die een aantal basale rechten voor elk individu nastreeft. Er bestaat ook een sterke verwantschap tussen deze beweging en de beweging van andere kansarme en onderdrukte groepen, zoals raciale en etnische minderheden, vrouwen, homo's, lesbiennes en gehandicapten. Deze bevrijdingsbewegingen voeren eenzelfde strijd voor gelijke rechten. Wanneer we ons van onze rechten bewust worden, voelen we ons sterker en meer zelfverzekerd.

Veranderingen aanbrengen in het bestaan van individuen en groepen
Empowerment is meer dan "zin hebben in" of "een bepaald gevoel dat je overkomt". Deze ervaringen zien we eerder voorafgaan aan de daadwerkelijke actie. Wanneer iemand zťlf veranderingen in zijn bestaan aanbrengt, beheerst hij of zij meer de situatie, heeft meer controle over de gebeurtenissen. Op zijn beurt leidt deze betere controle tot nog meer effectieve veranderingen. Het is goed erop te wijzen, dat het niet enkel gaat om veranderingen in het hoofd van het individu, ook de groepsdimensie is hier belangrijk.

Vaardigheden aanleren die het individu zelf belangrijk vindt
In de Ggz klagen professionele hulpverleners soms over het gebrek aan vaardigheden bij cliŽnten en over hun onvermogen om nieuwe vaardigheden aan te leren. Tegelijkertijd zijn de vaardigheden die professionals belangrijk vinden niet altijd de vaardigheden waar cliŽnten de voorkeur aan geven ( b.v. dagelijks je bed opmaken). Wanneer cliŽnten de gelegenheid krijgen om die dingen te leren die ze zelf willen, staan professionele hulpverleners en soms ook cliŽnten zelf versteld van de vlotte wijze waarop deze nieuwe vaardigheden verworven worden.

Ervoor zorgen dat anderen hun visie over de competentie en het oordeelsvermogen van cliŽnten wijzigen.
Als er ťťn element is dat steeds terugkeert in de publieke opvattingen over psychiatrische patiŽnten dan is dat incompetentie. Men gaat er van uit, dat psychiatrische patiŽnten geen zicht hebben op hun eigen noden en er ook niet naar handelen. Wanneer iemand meer controle over zijn bestaan verwerft en op deze wijze aantoont dat hij eigenlijk functioneert zoals "normale mensen", vervagen deze stereotiepe opvattingen. Wie als cliŽnt ontdekt dat hij het respect van anderen verdient, heeft meer zelfvertrouwen en levert op deze wijze een bijdrage om bij outsiders deze stereotype opvattingen over psychiatrische patiŽnten te wijzigen.

Uit de kast komen/comming out
Deze term hebben we overgenomen van de homo- en lesbiennebeweging. Mensen met een verminderde sociale status proberen dit feit dikwijls te verbergen voor zover dit mogelijk is. Maar aan deze keuze zijn ook nadelen verbonden: een aangetast zelfbeeld en de voortdurende vrees ontdekt te worden. Individuen die het punt bereikt hebben waarop ze hun ware identiteit bekend kunnen maken, winnen aan zelfvertrouwen.

Uit zichzelf groeien en blijven veranderen.
Met dit aspect beklemtonen we, dat empowerment niet de bestemming is die men wil bereiken maar de reis zelf. Er is geen eindstadium waar groei en verandering ophouden.

Stigma overstijgen en een positief zelfbeeld opbouwen.
Iemand die empowered is, heeft meer zelfvertrouwen en is tot meer in staat. Hij of zij voelt zich beter in staat om aan het eigen leven vorm en inhoud te geven en dit leidt dan weer tot een beter zelfbeeld. De negatieve identiteit die werd ontleend aan het psychiatrisch etiket die door het individu werd geÔnternaliseerd begint te veranderen. Het individu kan ofwel van deze identiteit volledig afstand nemen, ofwel deze identiteit opnieuw definiŽren en de positieve aspecten ervan meer op de voorgrond plaatsen.

Rehabilitatie en empowerment
Een rehabilitatieprogramma dat empowerment nastreeft, houdt ook een zeker risico in, net zoals wanneer men zelf als cliŽnt het proces van empowerment doormaakt.
De behoefte om te beschermen (en evenzeer om beschermd te worden) is sterk. Anderzijds zijn er tal van voordelen wanneer cliŽnten opnieuw de controle over hun eigen bestaan verwerven en wanneer professionele hulpverleners de rol van gids of begeleider gaan opnemen in plaats van de paternalistische rol van supervisor. Een rehabilitatiebenadering gebaseerd op dergelijke rolverandering en op een daaruit voortvloeiende nieuwe werkelijke verandering in het leven van cliŽnten.

up